Przejdź do treści

FOUNDERS CAMP · TAJLANDIA

Tydzień, w którym firma działa bez ciebie

3-10 grudnia. Zamknięta grupa founderów dobierana pod skalę firmy. Zgłoszenie zajmuje 60 sekund, potem dzwonimy.

Zgłoś się

"Umowy piszemy na czas wojny". Radczyni prawna zdradza, jak nie stracić biznesu przy wejściu na nowy rynek

Sprawdź, co musisz wiedzieć przed ekspansją zagraniczną. Jak uniknąć zablokowania sprzedaży i kar idących w miliony?

Autor Wiktor Cyrny
"Umowy piszemy na czas wojny". Radczyni prawna zdradza, jak nie stracić biznesu przy wejściu na nowy rynek

Planujesz podbój zagranicznych rynków? Zanim przetłumaczysz regulamin sklepu na inny język i wyślesz pierwszą paczkę, musisz poznać brutalne realia unijnego prawa. Radczyni prawna Milena Dorobek-Lis z kancelarii MDL obala mit "jednolitego rynku" i zdradza, gdzie na polskich przedsiębiorców czekają najwyższe kary, a gdzie przepisy są zaskakująco przyjazne. Ekspercka wiedza oszczędzi Ci zablokowania towaru przez zagraniczny urząd, milionowych strat i kosztownych procesów z zagraniczną konkurencją.

Wiktor Cyrny, dziennikarz Founders: Polscy przedsiębiorcy mają ogromne ambicje, by skalować swoje biznesy za granicą. Jak do tego podejść? Kiedy jest ten właściwy moment, by firma planująca ekspansję zwróciła się do kancelarii prawnej, by uniknąć problemów na nowych rynkach?

Milena Dorobek-Lis, radczyni prawna, właścicielka kancelarii MDL: Najlepiej zrobić to jeszcze przed rozpoczęciem ekspansji. Niestety, bardzo często przedsiębiorcy zgłaszają się do nas dopiero w sytuacji kryzysowej: gdy przeszła już kontrola z zagranicznego organu nadzorczego albo towar został wstrzymany na odprawie celnej. Wtedy jest już późno i wiąże się to z ogromnymi kosztami. Celowo nie mówię “za późno”, bo zawsze warto działać, jednak wielu problemów można uniknąć. Dużo taniej i bezpieczniej jest zapobiegać takim sytuacjom. Radca prawny już na etapie planowania jest w stanie wskazać, które rynki są łatwiejsze, a które stanowią poważne wyzwanie pod kątem regulacji. Oczywiście, to biznes i founder podejmuje ostateczne decyzje, a prawo pełni funkcję pomocniczą, jednak rozpoczęcie ekspansji od krajów najtrudniejszych prawnie może trwale zniechęcić firmę do dalszego rozwoju zagranicznego.

Jeśli mówimy o krajach "łatwych" i "trudnych", to jak wygląda mapa Europy z perspektywy prawnika wspierającego biznes? Wiele firm zakłada, że skoro jesteśmy w Unii Europejskiej, to prawo wszędzie jest takie samo.

To chyba najczęstszy problem i największa pułapka. Przedsiębiorcom wydaje się, że robią ekspansję po prostu "na Unię", a to przecież kilkadziesiąt różnych państw. Nie mamy całkowicie zunifikowanych przepisów; niektóre są ujednolicone, inne tylko w pewnym stopniu.

Relatywnie prostym pod względem prawnym rynkiem jest Słowacja. Z doświadczeń moich klientów wynika, że ogromne znaczenie mają nie tylko same przepisy, ale też to, jak organy do nich podchodzą. Na Słowacji urzędy wykazują się dużą dozą luzu i pro-przedsiębiorczym podejściem. Nie ma tam typowego, urzędniczego "czepiania się". Podobny, pewien luz prawny panuje w Czechach, choć tam z kolei sama rejestracja spółki bywa bardziej skomplikowana.

Zaskakująco prostym rynkiem, jakkolwiek dziwnie by to dziś nie zabrzmiało w kontekście logistycznym i geopolitycznym, jest Ukraina. Nasi wschodni sąsiedzi zunifikowali dużo przepisów z regulacjami unijnymi. Wielu przedsiębiorców jest przerażonych wchodzeniem na ten rynek, a po analizie okazuje się, że prawnie funkcjonuje tam wiele podobnych przepisów do naszych i nie trzeba wdrażać drastycznych dostosowań.

To cenna informacja dla przedsiębiorców w kontekście powojennej odbudowy Ukrainy. Wynika z tego, że warto zainteresować się tym rynkiem i skonsultować się z prawnikami już teraz, by nie spóźnić się na moment, w którym cała Europa ruszy tam z inwestycjami. A w których państwach przedsiębiorcy muszą spodziewać się przysłowiowej drogi przez mękę?

Najbardziej zniechęcającym krajem dla moich klientów, i obiektywnie najgorszym pod kątem urzędniczym, jest Austria. Bardzo wymagające są również Niemcy, gdzie problemem nie są nawet same urzędy, co bezwzględna konkurencja. W Niemczech kontrola ze strony innych firm kwitnie. Jeżeli konkurent zauważy, że wchodzimy na rynek z tańszym produktem, natychmiast prześwietli nasze regulaminy czy politykę plików cookies [ciasteczek śledzących aktywność w sieci - przyp. red.]. Za każdy najdrobniejszy błąd wyśle wezwanie do zapłaty - na przykład na 5000 euro - grożąc sądem. W Polsce ten proceder ukrócono ze względów etycznych, w Niemczech to standard.

Ogromnym wyzwaniem są też kraje posiadające więcej niż jeden język urzędowy, jak Belgia (trzy języki) czy Szwajcaria (cztery języki). Firmy często wprowadzają etykiety tylko w jednym języku, nie zdając sobie sprawy, że poszczególne regiony wymagają lokalnych tłumaczeń. Dodatkowo, Belgia ma niezwykle specyficzne, trudne regulacje dotyczące sieci dystrybucji wyłącznych, z których bardzo ciężko się później wycofać.

Z kolei Węgrzy przez lata wychodzili z założenia, że jeśli unijną dyrektywę można wdrożyć inaczej niż reszta Europy, to oni to zrobią. Różnice polegają tam często na z pozoru błahych detalach, np. innych terminach ustawowych, co tworzy mnóstwo pułapek dla zagranicznych firm.

Wspomniała pani o języku, co idealnie płynnie łączy się z rynkiem e-commerce. Przedsiębiorcy, by ułatwić sobie życie, często korzystają z narzędzi AI lub translatorów, tłumacząc po prostu polski regulamin na angielski. Dlaczego to zazwyczaj kończy się katastrofą?

Ponieważ w wielu krajach nie wszyscy mówią po angielsku i lokalne prawo po prostu na to nie pozwala. Tak jak my mamy ustawę o języku polskim, tak inne państwa mają analogiczne wymogi - etykiety i dokumenty muszą być w języku urzędowym danego kraju. Brak tego łamie miejscowe przepisy, w tym często regulacje GPSR [General Product Safety Regulation, unijne rozporządzenie o ogólnym bezpieczeństwie produktów - przyp. red.].

Mieliśmy w kancelarii klienta, który przetłumaczył regulamin sklepu na 11 języków za pomocą Google Translatora. Gdy pojawił się problem, musieliśmy to weryfikować. Czego nie pilnuje maszyna? Precyzyjnych oznaczeń prawnych. Przykładowo, regulacje RODO [Ogólne rozporządzenie o ochronie danych - przyp. red.] wymagają niezwykle ścisłej terminologii, a translator dobiera słowa przypadkowo.

Kolejny błąd to dosłowne tłumaczenie polskich instytucji. Polskiego "Prezesa Urzędu Ochrony Danych" nie można po prostu przetłumaczyć na estoński, ponieważ w każdym państwie funkcjonuje osobny, lokalny urząd z własną, konkretną nazwą i adresem.

Zatem sam precyzyjny język to nie wszystko, problemem są różnice w lokalnym prawie konsumenckim, których maszyna nie wyłapie. Jakie z nich powinny zwrócić uwagę przedsiębiorcy?

Choć przepisy wydają się podobne, występują drastyczne różnice. W Polsce odpowiedzialność za wady (rękojmia) trwa zazwyczaj dwa lata. W Hiszpanii są to trzy lata, a we Francji odpowiedzialność za wady ukryte może trwać nawet ponad 5 lat.

Co więcej, w Polsce mamy dziwny twór prawny tzw. "quasi-konsumenta" [przedsiębiorcy na prawach konsumenta - przyp. red.]. Takie rozwiązanie nie istnieje w innych krajach Europy. Jeżeli firma bezrefleksyjnie przetłumaczy swój polski regulamin z tym zapisem i opublikuje go za granicą, dobrowolnie nadaje tamtejszym firmom uprawnienia, których lokalne prawo od nich nie wymaga, narażając się na niepotrzebne koszty.

Jeśli weźmiemy pod lupę sprzedaż fizycznych produktów za granicę, co jeszcze, poza etykietami, potrafi kompletnie zaskoczyć polskie firmy?

Zdecydowanie są to kwestie śmieci i opakowań. Polskim firmom wydaje się, że jeśli zarejestrowały się w krajowym systemie BDO [Baza Danych o Odpadach – przyp. red.], to mają temat załatwiony. Tymczasem każdy kraj w Unii posiada własny system BDO. Jeżeli polska firma pakuje miskę dla psa w karton, okleja ją taśmą i wysyła do Berlina, z perspektywy prawa wprowadza śmieci na teren Niemiec.

Przed wysłaniem pierwszej paczki, firma musi być zarejestrowana w niemieckim odpowiedniku BDO, czyli systemie LUCID. W Austrii przed wysyłką trzeba znaleźć i opłacić autoryzowanego przedstawiciela na miejscu. Z kolei Francuzi wymagają specjalnych informacji o recyklingu bezpośrednio na opakowaniu. Brak tych rejestracji skutkuje bardzo wysokimi karami.

Nie sądziłem, że to aż takie pole minowe! Przejdźmy do umów z partnerami czy dystrybutorami zagranicznymi. Na co uważać, by nie wpaść w pułapkę?

Podstawowa zasada, którą zawsze powtarzam: umowy piszemy na złe czasy, na czas wojny, nigdy na czas pokoju. Przedsiębiorcy, wchodząc na nowy rynek i widząc duży, prestiżowy podmiot chętny do współpracy, często tracą czujność. Skoro tak świetnie się dogadujemy, to przecież wszystko pójdzie dobrze. Z takim nastawieniem odpuszczają negocjacje trudnych punktów, takich jak kary umowne.

To ogromny błąd. Bardzo często firmy zgadzają się na to, by sądem i prawem właściwym dla umowy było prawo kraju dystrybutora. Wpadają przez to w reżim prawny, o którym nie mają pojęcia. Polskie standardy prawa cywilnego czy gospodarczego tam nie obowiązują. Jeżeli dojdzie do sporu, w którym mamy rację, źle skonstruowana umowa i tak pogrąży nas w lokalnym sądzie, a koszty zagranicznych kancelarii prawnych liczone w euro mogą doprowadzić do strat, które zrujnują nawet polski rdzeń biznesu. Jeśli partner nie godzi się na polskie sądy, bezpieczniej jest wybrać neutralny arbitraż międzynarodowy.

A co, gdy na ostrożność jest już za późno i firma nagle otrzymuje pismo z zagranicznego urzędu, który blokuje dystrybucję produktów? Jak powinna wyglądać procedura ratunkowa?

Przede wszystkim - nie stosujemy metody na strusia, czyli nie wrzucamy pisma do niszczarki w nadziei, że problem zniknie. Drugą równie złą, impulsywną reakcją jest natychmiastowe zablokowanie całej sprzedaży i wyłączenie rynków w przypływie paniki.

Nasze działania zaczynamy od zebrania pełnej dokumentacji i namierzenia terminów ukrytych w piśmie (na odpowiedź, na odwołanie). Odradzam wrzucanie takich oficjalnych dokumentów w zwykłe translatory. Język prawniczy, np. węgierski, jest ekstremalnie precyzyjny i trudny, a potoczne tłumaczenie może całkowicie wypaczyć sens wezwania. Szukamy osoby lub prawnika, który faktycznie włada danym językiem i zna lokalne prawo.

Kiedy już wiemy, czego urząd od nas chce, stosujemy jedną z dwóch strategii: metodę tarczy lub metodę miecza.

Czym one się różnią w praktyce?

Metoda miecza ma zastosowanie, gdy wiemy, że mamy rację. Zdarzają się urzędnicy, którzy nadinterpretują przepisy. W kancelarii MDL Mieliśmy przypadek organu, który żądał oznaczenia CE (Conformité Européenne - certyfikat bezpieczeństwa, przyp. red.) na zwykłych meblach. Tymczasem zasada jest bezwzględna: naklejamy CE tylko tam, gdzie wymaga tego prawo (np. elektronika) i absolutnie nie wolno go używać na produktach, które tym wymogom nie podlegają. Wtedy "wyciągamy miecz", czyli piszemy twarde pismo argumentacyjne i najczęściej rozsądny przełożony w tamtejszym urzędzie zamyka sprawę.

Z kolei metoda tarczy to działanie, gdy wiemy, że wina leży po naszej stronie np. brakowało adresu na etykiecie czy tłumaczenia regulaminu. Posypujemy głowę popiołem, szybko naprawiamy błąd, wysyłamy lokalną agencję na skład celny, by okleiła produkty prawidłowymi informacjami i grzecznie przepraszamy urząd, udowadniając współpracę. W obu przypadkach kluczem jest chłodna głowa i merytoryczna argumentacja zamiast paniki. Z profesjonalnym wsparciem prawnym każdy kryzys da się przeprowadzić tak, by zminimalizować straty.

A jak ustawić priorytety? Od czego zaczynacie w kancelarii, kiedy zgłasza się do was przedsiębiorca z takim kryzysem "na już" i emocjami na “wysokim C”?

Najpierw prosimy o przesłanie wszystkich dokumentów. Jeśli dzwoni do nas człowiek, który jest bardzo zestresowany, bo dostał pismo w dziwnym języku i jedyne co rozumie, to to, że chcą zablokować mu sprzedaż, naszą rolą jest też zaopiekować się nim na poziomie emocjonalnym.

Następnie tłumaczymy to pismo. Jeśli nie mamy w zespole osoby władającej danym językiem, a sprawa jest bardzo pilna, korzystamy z narzędzi AI, ale robimy to z zachowaniem pełnego bezpieczeństwa. Anonimizujemy dane i używamy tylko systemów w trybach nieuczących się. Dzięki temu wiemy, co tak naprawdę jest w piśmie. Jednak tak jak zaznaczyłam wcześniej - pisma tego typu i tak muszą przejść weryfikację wykwalifikowanego tłumacza.

Musimy też uwzględnić budżet klienta, bo nie każdego stać na wynajęcie zagranicznej kancelarii, co często wiąże się z wysokimi kosztami. Jeśli przedsiębiorca ma rację, a sprawa polega np. na nieszczęsnym znaczku CE, nie musimy angażować lokalnych prawników, wystarczy proste pismo. Jeśli jednak przewinienie jest poważne, urząd ma rację i grozi to zniszczeniem towaru, sugerujemy wynajęcie kancelarii na miejscu lub sami pomagamy taką znaleźć. Wtedy przejmujemy na siebie cały ciężar komunikacji z zagranicznymi prawnikami, zdejmując ten problem z głowy klienta.


Milena Dorobek-Lis, radczyni prawna z 15-letnim doświadczeniem i właścicielka Kancelarii MDL. Pomaga przedsiębiorcom wprowadzać produkty do obrotu, dostosowywać działalność do unijnych regulacji i wchodzić bezpiecznie na rynek polski i rynki zagraniczne. Prowadzi w pełni zdalną kancelarię, która obsłużyła ponad 200 klientów, m.in. z branż e-commerce, IT, AI i kosmetycznej, oraz zrealizowała ponad 60 wdrożeń GPSR i PPWR. Wspiera przedsiębiorców podczas kontroli i w postępowaniach administracyjnych.


Wywiad powstał na podstawie nagrań w studiu Founders. Już w krótce na naszym kanale na youtubie premiera 12-odcinkowej serii rozmów z ekspertką Mileną Dorobek-Lis. Znajdziecie tam wiele porad, które ułatwią wam działanie i rozwój przedsiębiorstwa oraz wskażą potencjalne pułapki prawne. W wywiadzie radczyni prawna wyjaśnia m.in. jak działać prewencyjnie, by zapobiec potencjalnym problemom, a także jak uczynić z prawa najlepszego sojusznika w budowaniu odporności przedsiębiorstwa.

Kancelaria MDL wspiera producentów, importerów, dystrybutorów oraz e-commerce w bezpiecznym prowadzeniu i skalowaniu biznesu w Polsce i na rynkach zagranicznych. Skomplikowane regulacje - od GPSR i PPWR, przez prawo kosmetyczne, RODO i AI, po kwestie związane z wprowadzaniem produktów na rynek - przekładamy na konkretne i praktyczne rozwiązania dla biznesu.

Pomagamy nie tylko wdrażać nowe obowiązki, ale także reagować w sytuacjach kryzysowych: podczas kontroli, sporów z organami czy zagrożenia karą lub wstrzymaniem sprzedaży. Łączymy specjalistyczną wiedzę z biznesowym podejściem, bezpośrednim kontaktem i szybkim czasem reakcji, wspierając przedsiębiorców zarówno w bieżących decyzjach, jak i przy wdrażaniu nowych produktów, usług i kierunków rozwoju.

Materiał powstał w komercyjnej współpracy z partnerem.

Wiktor Cyrny

Wiktor Cyrny

Dziennikarz i wykładowca UW. Pisze o ludzkiej stronie biznesu, startupach i AI. Twórca dokumentów dla Netflixa, Discovery i Canal+. Publikował m.in. w „Newsweeku” i „Wprost”. Laureat nagród reporterskich. Od 5 lat opowiada historie przedsiębiorców.

Wszystkie artykuły

Więcej w kategorii Prawo

Zobacz wszystkie

Więcej od Wiktor Cyrny

Zobacz wszystkie
Wieczór Founders Club

FOUNDERS CLUB

Ktoś przy tym stole przerabiał to, co blokuje cię od miesięcy

Panel i mastermind w kameralnym gronie founderów na podobnym etapie. Zgłoszenie zajmuje 60 sekund.

Zgłoś się